Blijft jouw lichaam reageren, ook al weet je dat het nu veilig is?

Door: Paula van der Werff en Henriëtte Wiessenberg

Dit artikel is onderdeel van een reeks waarin wij samen met PSYCH-K® Facilitatoren onderzoeken wat zich onder gedrag en klachten werkelijk afspeelt.

We kijken vanuit de PSYCH-K® niet alleen naar wat zichtbaar is, zoals stress, vermoeidheid, een lichamelijke klacht of relationele spanning, maar juist ook naar de onderliggende onderbewuste overtuigingen die gedrag, keuzes en beleving aansturen.

In elk artikel staat één specifieke doelgroep centraal en laten we zien hoe herprogrammering op onderbewust niveau ruimte kan creëren voor een duurzame verandering.

Dit artikel is geschreven in samenwerking met Henriëtte Wiessenberg (praktijk Emerga). Zij werkt met mensen die merken dat hun lichaam negatief blijft reageren op oude ervaringen, zelfs wanneer ze rationeel weten dat het verleden voorbij is.

Je lichaam en brein spreken dan twee verschillende talen

“Ik weet dat het voorbij is, maar ik kan het niet loslaten, niet oplossen. Het blijft hangen, rondcirkelen in mijn hoofd. Mijn lichaam voelt onrustig, angstig.”

Henriëtte hoort dit vaak.

Mensen die merken dat hun lichaam negatief blijft reageren op oude gebeurtenissen noemen we in de volksmond ‘last van trauma’.

Mensen die bij haar komen hebben vaak al het één en ander gedaan om hun trauma te verwerken. Ze hebben erover gelezen, gepraat. Soms een (cognitieve) therapie gevolgd. Inzicht gekregen in hun triggers. En toch blijven bepaalde situaties een sterke lichamelijke reactie oproepen. Een onrustige buik, angst, paniek, een versnelde hartslag, slecht slapen, spijsverteringsproblemen, niet voor zichzelf kunnen opkomen en/of verstijven bij een conflict.
Een overmatige alertheid, soms zelfs zonder duidelijke reden.

Dat is geen zwakte. Dat is een zenuwstelsel dat nog leeft vanuit een eerdere veiligheidsinschatting. Vaak ontstaan vanuit de jeugd. Het hele systeem reageert alsof er in het heden een gevaar is.

Een praktijkvoorbeeld:
Anne reageert altijd heel heftig als haar leidinggevende zijn stem verheft. Als Anne daar alleen al aan denkt krijgt zij al pijn in haar buik en ervaart ze onrust. In haar jeugd heeft Anne onveiligheid ervaren: een agressieve vader. Haar moeder kon haar niet beschermen.

Als kind heb je nog geen taal of context, daardoor maak je conclusies over jezelf, een poging om veiligheid te begrijpen. Als kind zeg je niet: ‘Mijn ouder is emotioneel onveilig.’

Dus geef je op het moment van het jeugdtrauma een betekenis aan wat er gebeurt, een conclusie (intern proces, onderbewust) Bij Anne: “Er is iets mis met mij.” “Mijn gevoelens mogen er niet zijn.” Deze conclusie wordt later een automatisch patroon dat het zenuwstelsel en gedrag stuurt. Bij Anne: “Ik toon geen emoties” “Ik moet sterk zijn.” Deze onderbewuste overtuigingen ontstaan uit onveiligheid, ze zijn niet rationeel, niet gekozen en niet bewust, ze zijn ontstaan uit noodzaak, om te kunnen overleven.

De conclusie is het oer zaadje. De onderbewuste overtuiging de geprogrammeerde versie. Haar lichaam blijft reageren alsof de oude conclusie nog steeds waar is.

Wij werken met de conclusie om te begrijpen waar het begon. En werken met de onderbewuste overtuiging om het patroon te veranderen. PSYCH-K® pakt namelijk precies die onderbewuste laag aan.

Trauma wordt vaak gezien als een gebeurtenis. Maar dat is het niet. Trauma is vooral een fysiologische reactie die niet kon worden afgerond. Het lichaam blijft, daar de veiligheid is weggevallen, steken in vechten, vluchten en/of bevriezen. Deze onafgemaakte (stress)reactie op een gebeurtenis wordt opgeslagen als een sensatie in het lichaam, niet als woorden.

Het lichaam onthoudt wat de geest niet kan verwerken.

Het brein schakelt tijdens een trauma over naar overleving. Het zenuwstelsel schiet daardoor in vechten, vluchten en/of bevriezen. Trauma verandert het brein. (Trauma)herinneringen zijn impliciet en blijven hangen in het emotie (limbisch ) brein en worden niet opgeslagen in de cortex.
De herinneringen worden daardoor onsamenhangend, niet-lineair, chaotisch, vervormd en zintuigelijk.

Je lichaam reageert op je perceptie, hoe jij die gebeurtenis ervaart. En daarbij bepalen oude overtuigingen je ‘biologie’. (Bruce Lipton)

Een negatief oordeel over onszelf en anderen leidt ertoe dat geest en lichaam verstarren. Herstellen van het contact tussen lichaam en geest is cruciaal bij optimale verwerking.

Wanneer het lichaam ontspant en veiligheid ervaart, kan het brein nieuwe overtuigingen aannemen en het trauma verwerken. Lichaam en geest zijn dan op één lijn.
Zolang er dus geen veiligheid is blijft het trauma bestaan.

Praten helpt om te begrijpen wat er is gebeurd.
Maar trauma zit niet in het verhaal — trauma zit in het lichaam!

Wanneer een ervaring te overweldigend was om te verwerken, schakelt het zenuwstelsel over op overleving. Het lichaam:- bevriest – spant aan – dissocieert – en slaat de ervaring op als sensatie, niet als taal.
En precies dáárom is praten alleen niet genoeg.

1. Trauma wordt opgeslagen in het lichaam, niet in woorden
Tijdens een traumatische ervaring wordt het deel van de hersenen dat taal en logica regelt minder actief. Het lichaam neemt het over.

Wat wordt opgeslagen in de cellen is de staat van de ervaring van het trauma: via de hartslag, ademhaling, spierspanning, reflexen, zintuiglijke indrukken, bevriezing.
Niet het verhaal dus, maar de staat, via sensaties.

Daarom kan iemand zeggen:
“Ik weet dat ik veilig ben”
… terwijl het lichaam reageert alsof het gevaar nog steeds aanwezig is.

2. Praten activeert het denken, niet het zenuwstelsel.
Praten gebeurt in de cortex: het rationele brein.
Trauma leeft in het limbisch (emotionele) systeem (deel van het brein) en in het autonome zenuwstelsel.

Je kunt trauma dus niet oplossen op een plek waar het niet zit!

Praten kan zelfs:

• afstand creëren van het gevoel
• het lichaam overslaan
• het zenuwstelsel opnieuw activeren
• her-traumatiseren als het te snel gaat

Peter Levine: “Trauma is een fysiologisch proces, geen psychologisch proces”

3. Het lichaam moet eerst veiligheid ervaren
Zonder lichamelijke veiligheid kan het brein niet verwerken.
Het zenuwstelsel moet voelen: – ik ben hier – ik ben veilig

Pas dan kan het lichaam de bevroren energie loslaten. En gaat het stromen.

4. Overtuigingen veranderen niet zolang het lichaam in overleving staat.
Je kunt jezelf honderd keer vertellen: – “Ik ben veilig.” – “Ik mag voelen.”

Maar als je lichaam nog in een oude staat leeft, gelooft het brein je niet.

Het lichaam wint altijd.

Bruce Lipton: “The moment you change your perception is the moment you rewrite the chemistry of your body.”

5. Heling gebeurt door ervaring, niet door analyse
Trauma heelt wanneer het lichaam: – ontspant – ontlaadt – afrondt wat ooit niet mogelijk was – en nieuwe ervaringen van veiligheid opbouwt.

Niet door:

• eindeloos praten
• analyseren
• verklaren
• begrijpen

Heling is een lichamelijke ervaring, geen intellectueel inzicht.

Tijdens een PSYCH-K® balans ziet Henriëtte vaak het moment waarop iemand niet alleen begrijpt dat het veilig is, maar dit ook daadwerkelijk gaat ervaren, gaat voelen! De darmen gaan ontladen. Er komt een interne verschuiving. De ademhaling verdiept. Spierspanning vermindert met een diepe opluchtingsuitademing tot gevolg. Het gelaat wordt zachter. De blik wordt rustiger. Het wordt lichter. “Een prachtig proces om te ervaren en te mogen begeleiden,” aldus Henriëtte

Dit is een verschuiving in het zenuwstelsel. Wanneer een overtuiging zoals “ik ben niet veilig” wordt hergeprogrammeerd naar “ik ben nu veilig,” verandert de interne veiligheidsinschatting. En wanneer veiligheid op onderbewust niveau verschuift, kan het lichaam daadwerkelijk ontspannen. En komt er helderheid, opluchting en wordt vaak benoemd wat eerder niet gezegd is.

Opgeslagen spanning krijgt de kans om los te laten. Het systeem gaat weer stromen.

Veel mensen raken gefrustreerd vanwege hun reactie.
“Waarom reageer ik zo heftig?”
“Waarom kan ik dit niet gewoon loslaten?”
Maar opgeslagen spanning is geen teken van zwakte. Het is een intelligent beschermingsmechanisme. Het heeft ooit goed gewerkt, dus zet het onderbewuste het continu in. Dit is wat het kent, dit is wat in jouw ‘gereedschapskist’ zit zeg maar. Het onderbewuste tracht herhaling van pijn te voorkomen.
Wanneer dat mechanisme niet wordt geactualiseerd, blijft het systeem overreageren op situaties die objectief veilig zijn. Herprogrammering betekent dan niet dat het verleden wordt ontkend, maar dat het veiligheidsprogramma wordt geüpdatet.

Als je merkt dat je lichaam sterker reageert dan je hoofd logisch vindt, dan ben je niet irrationeel. Je onderbewuste doet precies waarvoor het ooit is geprogrammeerd: beschermen!
De vraag is niet waarom je nu zo reageert. De vraag is of de onderliggende veiligheidsconclusie nog klopt met je huidige werkelijkheid. En wat er verandert wanneer je lichaam mag ervaren dat het nu veilig is.

Henriëtte werkt met mensen die soms jarenlang hebben geprobeerd hun trauma te verwerken Ze weet hoe frustrerend het kan zijn vanuit een eigen ervaring wanneer begrip en weten hoe trauma werkt niet leidt tot ontspanning.

Overtuigingen zijn niet alleen gedachten, het zijn lichaamsreacties. Het lichaam doet de overtuiging.

PSYCH-K® biedt in haar praktijk een aanvullende ingang: niet alleen begrijpen wat er gebeurde, maar daadwerkelijk onderbewuste niet-helpende overtuigingen her-programmeren naar helpende en ondersteunende overtuigingen. Deze herprogrammering wordt gedaan vanuit een veilige staat, een bepaalde lichamelijke houding, waarbij het brein en het onderbewuste op elkaar afgestemd worden. Je gaat het dan lichamelijk ervaren.
Zodat er innerlijke vrede ontstaat.

Bij De Werff leiden wij mensen op in PSYCH-K® vanuit een helder uitgangspunt: duurzame verandering vraagt om autonomie. Het vermogen om onderbewuste overtuigingen te herkennen en te herprogrammeren vergroot innerlijke stabiliteit en zelfregie.

Onze PSYCH-K® Workshops bieden de mogelijkheid om PSYCH-K® zelf te leren toepassen, voor persoonlijke ontwikkeling of professioneel gebruik.

Tegelijkertijd kan individuele begeleiding helpend zijn wanneer patronen diepgeworteld zijn of extra verdieping vragen. De Facilitatoren binnen het kwaliteitsnetwerk van De Werff werken vanuit dezelfde visie: ondersteuning is gericht op versterking van zelfregie, niet op afhankelijkheid.

Autonomie en begeleiding sluiten elkaar niet uit. Ze versterken elkaar.